Môi trường tự nhiên của đô thị (P3)

Nội dung bài viết:

c) Đất trong đô thị

Con người và nhiều loại sinh vật tồn tại, phát triển trên và trong đất. Đất cung cấp cho con người những nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống (lương thực, thực phẩm…); Đất là nơi xây dựng các công trình, các đô thị…. Do đó đất là tài nguyên quý giá của loài người. Sự hình thành đất là quá trình phức tạp do kết quả hoạt động tổng hợp các yếu tố: động- thực vật, đá, khí hậu, địa hình, thời gian và con người, trong đó tác động của con người là lớn nhất. Con người có thê làm cho đất khô cằn, bị ô nhiễm hoặc ngược lại có thê làm cho đất ổn định và màu mỡ. Điều đó tuỳ thuộc vào thái độ và hành vi của con người.

–   Tiềm năng đất: Nước ta có tổng diện tích đất tự nhiên là 33168900 ha; Đứng thứ 55 trên thế giới, nhưng vì dàn số đông nên bình quân diện tích trên đầu người thấp 0,448ha/người (1995). Đất canh tác luôn giảm, đến nay chỉ còn 0,098ha/người. Đất không thể sinh sôi nhưng dân số thì vãn tăng, do vậy cần phải có quy hoạch sử dụng đất đai hợp lý cho mọi chức năng, riêng với đất xây dựng đô thị thì càng quý hiếm nên đòi hỏi phải có chiến lược sử dụng đất hợp lý dựa trên luật đất đai vì phải đảm bảo chiến lược an toàn về lương thực.

Trong quá trình đô thị hoá và phát triển kinh tế, con người đã chiếm dụng đất canh tác để xây dựng nhà cửa, đường sá v.v… cho đô thị. Đất được dùng vào mục đích xây dựng tãng lên nhiều. Quỹ đất xây dựng tăng lên sẽ thu hẹp các diện tích đất khác.

–   Chất lượng đất: Trong đô thị do hoạt động xây dựng đã gây xói mòn phá hoại đất do hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, sinh hoạt đã đưa vào đất một lượng phế thải, rác thải, nước thải, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật… gây ô nhiễm đất. Ví dụ, hàm lượng các kim loại nặng ở trong đất thuộc khu vực quanh Nhà máy Pin và Phân lân Văn Điển Hà Nội là: Cu = 12,85-49,69 PPm; Mn = 172,78 – 2017,05 PPm; Zn = 25,13-243,47 PPm; Pb = 17,4- 62,47 PPm. Đồng thời bèo lục bình, rau muống trong ao của nhàn dân ở trong khu vực 2 nhà máy này phát triển nhanh và hàm lượng kim loại nặng trong các rau này cao gấp 2 lần so với các khu vực khác.

Lượng phân hoá học, thuốc trừ sâu dùng trong nông nghiệp đã ảnh hường đến đất. Từ đất mới ảnh hưởng đến rau xanh con người ăn rau xanh sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ.

Rác thải, phế thải công nghiệp, chất thải rắn từ sinh hoạt, bệnh viện, thương nghiệp – dịch vụ… không qua phân loại đã chuyển thẳng đến bãi chôn lấp rác không đảm bảo điều kiện vệ sinh của thành phố là nguồn độc hại gây ô nhiễm nước, đất. Nguy hại nhất là rác chỉ thu gom vận chuyên 70%, số còn lại đổ đống ven sông, nơi đất trống, chỗ công cộng đã ngấm xuống đất làm ô nhiễm đất. Hiện nay ở hầu hết các thành phố đều chưa có bãi chứa rác hợp vệ sinh. Trong quy hoạch chung chưa xác định được ngay vị trí bãi rác của thành phố. Do đó khi môt bãi rác sắp đầy phải lo làm thủ tục xin đất, đền bù đất v.v… Trong rác, phân và chất thải sinh hoạt đô thị có hàm lượng chất hữu cơ cao, độ ẩm cao, là môi trường thuận tiện cho các loại vi khuẩn gây bệnh phát triển. Trong rác có nhiều thành phần độc hại (hoá chất, vi trùng lây bệnh từ rác bệnh viện, ắc quy, chất phóng xạ…) và những chất vô cơ khó phân huỷ (sợi nhân tạo, thuỷ tinh, sành sứ vụn…); các kim loại phế thải công nghiệp sẽ “âm thầm” ngấm vào trong đất trong thời gian dài và gây tác hại khôn lường, làm thay đổi tính chất cơ lý và thành phần đất cho bản thân vùng đất đó và các vùng xung quanh. Từ các nghiên cứu người ta nhận thấy rằng:

–   Khả năng di chuyển các chất độc hại trong đất xa hơn nhiều so với phạm vi trực tiếp bị ô nhiễm.

–   Khả năng tích tụ tồn lưu chất độc trong đất lâu hơn nhiều so với bầu không khí và nước.

Ngoài ra, trên phạm vi đô thị do san lấp đất xây dựng công trình đường sá đã phá huỷ thảm thực vật*(lớp hữu cơ trên cùng), phá hoại điều kiện cân bằng tự nhiên của đất, thay đổi địa hình, cản trở dòng chảy… gây hiện tượng sạt lở mái dốc, làm suy yếu lớp đất nền và ảnh hưởng đến cảnh quan khu vực.

Đất đai trong đô thị trực tiếp sử dụng để bố trí các khu chức năng của đô thị (sản xuất, sinh hoạt, nghỉ ngơi, hạ tầng kỹ thuật) do đó phải đảm bảo điều kiện vệ sinh để giữ an toàn sức khoẻ cho dân cư đô thị, đồng thời phải sử dụng có hiệu quả loại tài nguyên này, hạn chế sử dụng đất nông nghiệp, để đảm bảo an toàn lương thực quô’c gia. Muốn sử dụng đất có hiệu quả phải đánh giá đất đai, đánh giá khả năng, chất lượng đất. Bảo vệ đất chính là bảo vệ cuộc sống của con người.