Môi trường nhân tạo trong đô thị (P2)

Thành phần phi vật chất của môi trường nhân tạo

Các thành phần phi vật chất bao gồm kinh tế xã hội, trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật, cách ứng xử, công ăn việc làm, ý thức cộng đồng và tư duy con người. Nó là kết quả của việc tổ chức cuộc sống đô thị, có liên quan chặt chẽ và phụ thuộc vào khung cảnh sống và không gian đô thị do chính con người tạo ra. Đô thị bền vững hay không phụ thuộc vào những yếu tố này. Nó cho thấy sự tiến bộ và trình độ phát triển của đô thị. Ba vấn đề kinh tế xã hội, trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật của môi trường phi vật chất có tính chất quyết định sự phát triển của đô thị. Đối với các đô thị thì sự phát triển kinh tế xã hội có 2 mặt tích cực và tiêu cực. Mặt tích cực của nó là làm thay đổi cuộc sống và bộ mặt đô thị nhanh chóng, nhưng mặt tiêu cực của nó là càng phát triển ‘sản xuất, càng làm ra nhiều sản phẩm thì càng tiêu thụ nhiều tài nguyên, đời sống của dân đô thị càng cao, càng tiêu thụ nhiều hàng hoá, do đó thải ra môi trường nhiều chất thải hơn.

Môi trường đô thị là tấm gương phản chiếu nền văn hoá của mỗi đô thị, chỉ có không ngừng nâng cao dân trí thì con người mới đủ trình độ tài năng để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ môi trường, giữ gìn nét đẹp truyền thống.

Khoa học kỹ thuật và công nghệ cũng có tác dụng thúc đẩy sản xuất, và làm thay đổi cuộc sống đô thị, làm biến đổi môi trường đô thị theo chiều hướng tích cực và tiêu cực.

Mối quan hệ giữa môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo (P1)

Như trên đã phân tích, môi trường đô thị gồm 2 thành phần chính: môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo. Giữa 2 môi trường này, có quan hệ mật thiết và có mối tác động tương hỗ với nhau. Môi trường tự nhiên là nền tảng không thể thiếu được cho sự sinh tồn của loài người. Môi trường tự nhiên cung cấp tài nguyên thiên nhiên (năng lượng, vật chất: đất, nước, không khí…) để đảm bảo cho sự sống còn và phát triển của nhân loại ở tất cả các giai đoạn của lịch sử. Để tồn tại và thoả mãn các yêu cầu hoạt động phát triển của mình con người phải luôn tác động vào thiên nhiên: khai thác thiên nhiên, làm thay đổi môi trường thiên nhiên qua các giai đoạn sau:

–   Giai đoạn Văn minh nông nghiệp: Dân số ít môi trường nhân tạo do con người tạo ra còn nhỏ bé chưa đủ quy mô để phá vỡ thiên nhiên do đó sự cân bằng giữa môi trường nhân tạo và môi trường thiên nhiên còn tồn tại.

–   Giai đoạn từ cuộc cách mạng công nghiệp đến nay do công nghiệp hoá nhanh, đô thị hoá mạnh, nên môi trường nhân tạo ngày càng phát triển mạnh và lấn dần môi trường tự nhiên. Do đó đến nay, môi trường nhân tạo và môi trường tự nhiên đang có sự mất cân bằng, vì tài nguyên thiên nhiên bị cạn kiệt dần, môi trường sống trên hành tinh đang bị ô nhiễm và suy thoái.

– Giai đoạn hậu công nghiệp. Trong giai đoạn này tuỳ thuộc vào thái độ của con người. Nếu con người nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với sự tồn tại của nhân loại thì con người sẽ chăm sóc, gìn giữ thiên nhiên bằng cách làm cho môi trường nhân tạo của các đô thị hoà đổng với thiên nhiên như phục hồi thảm xanh, mặt nước, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bằng hình thức tái sử dụng, dùng thiên nhiên để chinh phục thiên nhiên… Ngược lại nếu con người cố tình tàn phá thiên nhiên thì loài người sẽ gánh chịu hậu quả do chính mình gây ra.

Môi trường nhân tạo trong đô thị (P2) 1

Hình 2.6. Vai trò của hạ tầng cơ sở trong sự phát triển của đô thị [9]

Môi trường nhân tạo của đô thị gồm môi trường ở, sản xuất, nghi ngơi và cở sở hạ tầng, được con người sáng tạo trên cở sở môi trường tự nhiên, trong lòng tự nhiên để phục vụ cho cuộc sống của mình. Nếu như việc tạo nên các thành phần của môi trường nhân tạo không dựa trên việc đánh giá và sử dụng tối đa những điều kiện thuận lợi của thiên nhiên như địa hình, địa chất công trình, địa chất thuỷ văn, khí hậu, khí tượng địa phương, không gắn bó với các yếu tố cây xanh, mặt nước, cảnh quan di tích… thì không thể thoá mãn nguyện vọng chính đáng có tính bản năng của con người là gần gũi gắn bó với thiên nhiên (bởi vì con người là thành phần của tự nhiên, con người không thể sống thiếu tự nhiên). Mặt khác thiên nhiên cũng không thể tồn tại mà không có tác động của trí tuệ và sự điều khiến của con người.