Sự khác biệt giữa đánh giá tác động môi trường chiến lược và đánh giá tác động môi trường (P2)

Nói một cách khác sự khác nhau giữa ĐMC và ĐTM trong tất cả các dự án. Có những dự án mang tính hoạt động chiến lược, bản chất của các dự án loại này là sự hoạch định, bao gồm các chính sách, các quy hoạch- kế hoạch, các chương trình đầu tư trong một thời gian dài với rất nhiều những công trình cụ thể đã, đang và sẽ được đầu tư xây dựng (như dự án quy hoạch xây dựng vùng, dự án quy hoạch chung xây dựng đô thị mà chúng ta thường gặp) trên toàn bộ của cả vùng rộng lớn. Vì vậy các đối tượng này không áp dụng ĐTM như cho dự án công trình cụ thể được, mà cần phải tiếp cận một phương thức khác, gọi là “Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC).

Bảng 4.2 dưới đây cho chúng ta thấy phạm vi không gian, thời gian của ĐTM và ĐMC. Lee Walsh đã chỉ ra rằng trừ những dự án đầu tư cụ thể, mọi chương trình, quy hoạch, chính sách đểu là đối tượng của ĐMC. Điều này cũng phù hợp với quy định tại khoản 19 và khoản 20 Điều 3, Luật Bảo vệ môi trường 2005 của nước ta.

Có thể hiểu ĐMC là tầm nhìn chiến lược, là sự khái quát hóa trên toàn bộ việc khai thác sử dụng cũng như bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên của một dự án chiến lược. Một cách hình ảnh chúng ta có thể xem ĐTM là những phân tích thuộc “hạ tầng cơ sở”, thì ĐMC là tập hợp những “thượng tầng kiến trúc” của hệ thống môi trường. Vì vậy ĐTM và ĐMC có liên quan với nhau, nhưng không thay thế cho nhau được.

Bảng 4.2. Sơ đồ Lee Walsh, 1962, Phân định ĐTM và ĐMC [20]

Sự khác biệt giữa đánh giá tác động môi trường chiến lược và đánh giá tác động môi trường (P2) 1

 

Tuy nhiên do có sự khác nhau như vậy, dẫn đến nguyên tắc thực hiện ĐTM và ĐMC là khác nhau. Theo nghiên cứu của Sadler, Tonk và Verheem (1998) thì khi thực hiện ĐMC phải đảm bảo được các nguyên tắc sau đây:

–   Phù hợp với mục tiêu và sẽ được ứng dụng ở cấp chính sách, cấp kế hoạch và cấp chương trình;

–   Tiến hành một cách tổng thể, được áp dụng cho từng đối tượng tương ứng và có các kế hoạch dự phòng, có hiệu quả đối với mỗi đối tượng;

–   Dành ưu tiên cho việc đưa ra các thông tin cần thiết giúp cho việc ra quyết định, tập chung vào các vấn đề then chốt cũng như các vấn đề có ý nghĩa quan trọng;

–   Dựa trên các nguyên tắc phát triển bền vững về mặt môi trường, xã hội và kinh tế;

Bảng 4.3. Phân biệt sự khác nhau giữa ĐTM và ĐMC trong các cấp dự án
(theo phân tích của Barry Dalayton & Barry Sandler, 1998) [5].

Sự khác biệt giữa đánh giá tác động môi trường chiến lược và đánh giá tác động môi trường (P2) 1

–      Được liên kết với các công cụ khác trong quá trình đánh giá và quy hoạch;

–     Tiến hành một cách minh bạch và công khai, sát thực tế, dễ sử dụng hướng tới giải quyết vấn đề có hiệu quả;

–     Đưa ra những viễn cảnh mới trên cơ sở tính sáng tạo, tạo ra những thuận lợi mới;

–     Là một quá trình vừa học vừa làm, nên thu thập và đúc rút kinh nghiệm là rất cần thiết.

Cho đến nay ĐMC vẫn đang trong giai đoạn khởi đầu, vì vậy nhiều vấn đề cần được triển khai nghiên cứu để bổ sung thêm lý luận và tính thực tiễn.