Môi trường nhân tạo trong đô thị (P1)

môi trường nhân tạo trong đô thị

môi trường nhân tạo trong đô thị là tất cả những gì con người tạo ra trong đô thị. Nó gồm các thành phần vật chất và phi vật chất.

–   Các thành phần vật chất gồm các công trình xây dựng theo các chức năng đô thị (như không gian sinh hoạt, sản xuất, nghỉ ngơi – giải trí, cơ sở hạ tầng kỹ thuật) và không gian đặc biệt như di tích, danh lam thắng cảnh.

–    Các thành phần phi vật chất bao gồm cách ứng xử, công ăn việc làm và ý thức. Ngoài ra, nó bao gồm kết quả tư duy do hoạt động của con người đưa lại nhưng tư duy đó lại bị ảnh hưởng do tiếng ồn, rung động, từ trường…

Thành phần vật chất của môi trường nhân tạo

Con người tạo nên các chức năng đô thị như sinh hoạt, sản xuất, nghỉ ngơi, đi lại cũng tức là tạo cho mình điều kiện ở, làm việc và nghỉ ngơi giải trí.

–    Về ở bao gồm ăn, ngủ, sinh hoạt gia đình, giáo dục con cái. Nó mang tính chất xã hội rất cao, có quan hệ mật thiết giữa con người và môi trường xung quanh như thiên nhiên khí hậu (theo sơ đồ hình 2.4).

 Môi trường nhân tạo trong đô thị (P1) 1

Hình 2.4. Sơ đồ mối liên hệ giữa con người với
không gian bên trong và bên ngoài căn hộ ở.

Điều kiện ở tốt sẽ tạo cho con người một nhân cách mới, hoà hợp với mọi người và môi trường. Cũng như nhu cầu về không khí và lương thực, nhu cầu ở rất cần thiết cho sự sống của con người. Trong điều kiện khó khăn thiếu thốn, con người mong muốn có một chỗ ở nhằm che mưa tránh nắng và ăn ngủ. Khi đời sống khá hơn, con người tạo cho mình điều kiện ở khang trang hơn: Có sự phân chia trong không gian sinh hoạt, ngủ, tiếp khách với các diện tích vừa đủ có trang thiết bị phục vụ sinh hoạt đầy đủ, thoả mãn. Nhưng lúc đó con người chưa nghĩ tới ngoại thất. Khi cuộc sống khá hơn con người không chỉ muốn có điều kiện ở có trang thiết bị đầy đủ tiện nghi với nội thất trong phòng đẹp mà còn tạo ra ngoại thất hài hoà với không gian xung quanh

gây cảm giác êm dịu, gần gũi với thiên nhiên. Biểu hiện ở mức sống và trình độ văn minh của xã hội loài người.

–    Việc làm bao gồm lao động sản xuất, học tập, nghiên cứu, hoạt động xã hội… Đây là quan hệ giữa con người với phương tiện, công ăn việc làm, phương thức sản xuất…

–    Sản xuất là một hoạt động cơ bản của các hoạt động đô thị, gồm nhiều loại hình khác nhau (từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp, từ không gây ô nhiễm đến gây ô nhiễm môi trường). Sản xuất công nghiệp tác động mạnh mẽ đến vệ sinh môi trường đô thị cho nên tuỳ theo quy mô tính chất sản xuất và mức độ ô nhiễm mà bố trí chúng ở những vị trí thích hợp trong đô thị để bảo vệ môi trường đô thị.

–    Nghỉ ngơi giải trí bao gồm sinh hoạt văn hoá, hoạt động thể thao, nghỉ ngơi trong thời gian rảnh rỗi hàng ngày, ngắn ngày và dài ngày. Đây là những hình thức hoạt động nhằm làm con người tiếp xúc với thiên nhiên để thư giãn, thoải mái tinh thần sau thời gian lao động mệt nhọc, để có điều kiện tái sản xuất sức lao động và nâng cao năng suất lao động.

Giữa các chức năng này có mối quan hệ mật thiết với nhau, nằm trong chu trình hoạt động hàng ngày của con người. Do đó, con người phải tạo ra môi trường nhân tạo (nơi ăn ở, nơi sản xuất, nơi vui chơi giải trí) dựa trên các mối quan hệ này và luôn hoà đồng với môi trường tự nhiên vì môi trường tự nhiên là nền tảng cho mọi sự sống. Ở nền văn minh nông nghiệp dân số còn ít, môi trường nhân tạo do con người tạo ra còn rất nhỏ bé chưa đủ quy mô phá vỡ thiên nhiên, môi trường còn trong sạch nên nơi ở, nơi sản xuất và nghỉ ngơi còn gần nhau, nhưng từ cuộc cách mạng công nghiệp đến nay (ở nền văn minh công nghiệp), do công nghiệp phát triển mạnh đã gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, nơi sản xuất phải tách xa nơi ở và nơi nghỉ ngơi. Dự đoán rằng trong thời kỳ hậu công nghiệp, nhờ tiến bộ của công nghệ có thể xử lý được ô nhiễm do sản xuất gây ra. Do vậy nơi sản xuất và nơi ở sẽ xích lại gần nhau, thậm chí một số công nghiệp không độc hại sẽ được bố trí ngay kề khu ở (trong khu ở).

–    Cơ sở hạ tầng: bao gồm hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

Hạ tầng kỹ thuật: Hạ tầng kỹ thuật là một thành phần của môi trường nhân tạo, là một bộ phận của hệ sinh thái, có nhiều mối quan hệ khác nhau

của môi trường vật lý của đô thị, vùng, các điều kiện quyết định đầu tiên của tự nhiên và hạ tầng kỹ thuật. Nhờ có hạ tầng kỹ thuật mà con người tiếp nhận được nguồn tài nguyên thiên nhiên đồng thời môi trường tự nhiên cũng tiếp nhận được các chất thải từ các hoạt động đô thị thông qua hộ thống hạ tầng kỹ thuật (hình 2.5)[9]. Từ mối quan hệ này ta thấy rõ nếu như trong quy hoạch đô thị không chú ý thoả đáng đến hạ tầng kỹ thuật thì không đảm bảo chất lượng cuộc sống người dân đô thị, đồng thời các chất thải phải được thu gom bằng hệ thống kỹ thuật hạ tầng để đảm bảo sự an toàn cho đô thị.

Môi trường nhân tạo trong đô thị (P1) 1

Hình 2.5. Chức năng của hạ tầng kỹ thuật

 Hạ tầng xã hội: bao gồm các công trình thương nghiệp, dịch vụ công cộng, ăn uống, y tế, văn hoá, giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, thể dục thể thao v.v… nó đóng vai trò quan trọng trong việc phục vụ đời sống sinh hoạt văn hoá tinh thần và vật chất cho con người.

Như vậy rõ ràng là cơ sở hạ tầng phản ánh trình độ phát triển, mức tiện nghi sinh hoạt của người dân đô thị và góp phần thúc đẩy đô thị phát triển, thông qua phát triển kinh tế và xã hội nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống của con người (hình 2.6). Hạ tầng cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường đô thị. Đó là mục tiêu cao nhất của đô thị và xã hội.