Khái niệm và định nghĩa quy hoạch môi trường đô thị

Quy hoạch môi trường đô thị [20], [1]

Khái niệm và định nghĩa

Quy hoạch kinh tế- xã hội (QHKTXH) và quy hoạch xây dựng (QHXD) là hai lĩnh vực có liên quan chặt chẽ với nhau: QHKTXH là tiền đề của QHXD và ngược lại QHXD góp phần định hướng QHKTXH dựa trên nguyên tắc phản hồi, bởi vì giữa chúng có cùng mục tiêu là khai thác tiềm năng và nâng cao chất lượng môi trường, hướng tới phát triển bền vững.

Công tác QHXD và đầu tư phát triển trong một khu vực đô thị là vấn đề mang tính chiến lược. Nó không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội hiện tại, mà còn chỉ ra được “viễn cảnh đô thị” trong tương lai thông qua những thay đổi cấu trúc không gian của khu vực ở những năm tiếp theo.

Khái niệm và định nghĩa quy hoạch môi trường đô thị 1
 Hình 3.4. Sơ đồ tác động qua lại giữa QHKTXH và QHXD thông qua mục tiêu phát triển bền vững.

Một đô thị bền vững là mong muốn cũng như mục đích của sự phát triển không gian đô thị theo các giai đoạn quy hoạch. Thông thường do áp lực của đầu tư, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường (như thông qua những chỉ tiêu phát triển cần phải đạt được về kinh tế, hoặc những cơ hội đầu tư tư nhân có được từ bên ngoài…) mà mục tiêu bền vững có thể bị xâm hại (như vượt quá năng lực tải của môi trường, sử dụng tài nguyên thiên nhiên thiếu hiệu quả, lợi ích lâu dài của môi trường không đủ đảm bảo chắc chắn, thậm chí phát triển hiện tại gây trở ngại cho phát triển trong tương lai…, giá trị thẩm mỹ của cảnh quan đô thị bị phá hỏng) dẫn đến làm thay đổi “hình ảnh” của đô thị đã được hoạch định.

Vì vậy để giải quyết vấn đề đặt ra là làm hài hoà giữa QHKTXH, QHXD với môi trường sống con người (MTSCN), cùng đi tới mục tiêu bền vững đòi hỏi phải có thêm biện pháp mới bổ sung vào hệ thống quy hoạch hiện hành, đó la ỌHMTĐT.

Theo nghiên cứu của các nhà quy hoạch Việt nam thuộc các lĩnh vực kinh tế xã hội, kế hoạch đầu tư và quy hoạch xây dụng, trong khuôn khổ dự án VIE/97/007 với sự tài trợ của Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Cơ quan Hợp tác và Phát triển Thụy Sỹ (SDC), thì QHMTĐT có vai trò quan trọng trong chuẩn bị kế hoạch kinh tế – xã hội và quy hoạch không gian, và sẽ được sử dụng để đánh giá các dự án và đề án phát triển trong tương lai như là một thước đo có hiệu quả để kiểm soát các vấn đề môi trường đô thị (MTĐT). Nó được định nghĩa tóm lược như sau:

“QHMTĐT là một tài liệu của QHXD thể hiện chính sách của chính quyền địa phương (UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TW hay UBND huyện) về đầu tư, quy hoạch và phát triển trong tương lai của một khu vực đô thị nhằm:

–    Duy trì và tăng cường chất lượng môi trường;

–    Đảm bảo duy trì và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên;

–  Nâng cao chất lượng các điều kiện về phúc lợi, sinh hoạt và lao động cho cộng đồng

Do đó QHMTĐT còn có nhiệm vụ thiết lập các chính sách, hướng dẫn và các tiêu chí kiểm soát sẽ được áp dụng đối với tất cả các hoạt động đầu tư mới, tất cả các công trình xây mới, tới tất cả các hoạt động sử dụng đất và tất cả cơ sở hạ tầng xã hội và kỹ thuật mới trong khu vực. Nó nhấn mạnh về quản lý, kiểm soát các hoạt động đầu tư và phát triển mới theo phương thức phối kết hợp hướng tới mục tiêu môi trường, chất lượng cuộc sống của cư dân trong khu vực và chức năng của nển kinh tế địa phương. Vì vậy QHMTĐT không chỉ là một tài liệu mang tính chiến lược định hướng trong tương lai, mà còn có ý nghĩa kiểm soát thực tiễn trong suốt quá trình phát triển của đô thị.