Đánh giá môi trường chiến lược và đánh giá tác động môi trường

Đánh giá môi trường chiến lược và đánh giá tác động môi trường [1], [5]

Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC)

Đối tượng của đánh giá môi trường chiến lược là các dự án chiến lược. Vì vậy ngay từ khi xuất hiện khái niện này do yêu cầu của thực tiễn khách quan, thì nhiều nhà nghiên cứu chiến lược trong các lĩnh vực phát triển, quản lý môi trường đã cố gắng tìm kiếm và đưa ra những định nghĩa khác nhau đê hoàn thiện việc xác định nó.

–   Theo Therial et al, 1992, “Đánh giá môi trường chiến lược là quá trình đánh giá các tác động môi trường của một chính sách, một kế hoạch/quy hoạch hoặc một chương trình phát triển và các phương án thay thế của chúng một cách có hệ thống và toàn diện; là việc chuẩn bị một báo cáo về các kết quả đã đánh giá và sử dụng chúng phục vụ cho việc ra quyết định một cách có trách nhiệm”.

–   Sadler và Verheem, 1996, “Đánh giá môi trường chiến lược là một quá trình đánh giá có hệ thống các hậu họa môi trường (Environment troubles) của một chính sách, một kế hoạch hoặc một chương trình phát triển để đảm bảo rằng các hậu họa môi trường được xét đến một cách đầy đủ và được chú ý đến một cách thích đáng ở những bước thích hợp sớm nhất trong quá trình ra quyết định ngang hàng với các cân nhắc về kinh tế và xã hội”.

–  Luật Báo vệ môi trường 2005 của nước ta, khoản 19 Điều 3, Đánh giá môi trường chiến lược được định nghĩa như sau:

Đánh giá môi trường chiến lược là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án chiến lược, quy hoạch, kê hoạch phát triển trước khi phê duyệt nhằm bảo đảm phát triển bền vững”.

Qua các định nghĩa trên đây, chúng ta thấy rằng ĐTM cũng như ĐMC đểu là một công cụ thiết yếu nhằm giúp cho việc ra quyết định được đúng đắn và chính xác tiếp cận với mục tiêu phát triển bền vững. Sự khác biệt duy nhất là đối tượng dự án được đánh giá.

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)

Qua tìm hiểu về mục đích, ý nghĩa và đối tượng của ĐTM, chúng ta thấy rằng công tác đánh giá tác động môi trường của một dự án phát triển kinh tế- xã hội chính là xem xét sự ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên và xã hội sẽ diễn ra như thế nào trong quá trình thực hiện và sử dụng dự án đó. Trên cơ sở đó tìm ra những biện pháp, những phương án thay thế nhằm giảm bót những tác động có hại đến môi trường, đồng thời làm cơ sở khoa học giúp cho việc ra quyết định của cấp có thẩm quyền đảm bảo tính họp lý và logic theo định hướng phát triển bền vững.

Thực tế có rất nhiều loại dự án phát triển kinh tế-xã hội như dự án luật, dự án giáo dục…, đến dự án phát triển một khu công nghiệp, dự án quy hoạch xây dựng cải tạo hay mở rộng một khu đô thị, mở thêm một con đường mới hoặc làm thêm một bệnh viện. Người chủ các dự án dó thuộc những lĩnh vực khác nhau, vì vậy họ nhìn nhận sự ảnh hưởng đến môi trường của dự án đó dưới những quan điểm khác nhau.

Cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa chung đầy đủ, vạn năng về ĐTM. Chúng ta có thể nêu ra một vài ví dụ đã được trích dẫn trong các tài liệu để chứng tỏ tính đa dạng của định nghĩa ĐTM.

ĐTM, hoặc phân tích tác động môi trường, là sự xem xét một cách có hệ thống các hậu quả về môi trường của các đề án, các chính sách, các chương trình với mục đích chính là cung cấp cho người ra quyết định một bản liệt kê và tính toán các tác động mà các phương án hành động khác nhau có thể đem lại” / Clark, Brian D, 1980/.

“ĐTM được coi là một kỹ thuật, một quá trình thu thập thông tin về ảnh hưởng môi trường của một dự án từ người chủ dự án và các nguồn khác, được tính đến trong việc ra quyết định cho dự án tiến hành hay không” / Do E, 1989/.

ĐTM là quá trình thu thập thông tin về ảnh hưởng tác động của dự án để xuất, phân tích các thông tin này và gửi kết quả tới người ra quyết định”. /Icheme, 1994/.

“ĐTM của hoạt động phát triển kinh tế-xã hội là xác định, phân tích và dự báo những tác động lợi và hại, trưóc mắt và lâu dài mà việc thực hiện hoạt động có thể gây ra cho tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường sống của con người tại nơi có liên quan tới hoạt động, trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp phòng tránh, khắc phục các tác động tiêu cực”/Lê Thạc Cán, 1994/.

Trong Luật Bảo vệ môi trường 2005, tại khoản 20 điều 3, ĐTM được định nghĩa như sau:

Đánh giá tác động môi trường là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó ”

Từ các định nghĩa trên có thể thấy sự nhất trí về mục đích và bản chất của ĐTM. Một số điểm khác biệt trong chúng thể hiện sự khác biệt trong nhận thức về nghĩa của từ “môi trường” và “bản chất của dự án được đánh giá”.