Các phương pháp đánh giá tác động môi trường (P2)

Nhóm 2: Các phương pháp phức tạp, yêu cầu nhiều số liệu, thời gian tính toán và có thể định lượng

1.  Phương pháp phân tích chi phí – lợi ích: Phương pháp này dựa trên cơ sở phân tích kinh tế môi trường.

2.  Phương pháp mô hình hoá: bao gồm: Phương pháp mô hình toán học và phương pháp mô hình vật lý.

Phương pháp này phức tạp, phải dùng các phương pháp và kỹ thuật hiện đại bao gồm việc xây dựng hoặc sử dụng các mô hình mô phỏng toán học hoặc các mô hình vật lý thu nhỏ khu vực dự án để đánh giá định lượng tác động của dự án tới môi trường.

Nhóm 3: Các phương pháp phân tích môi trường (phương pháp tổng hợp)

Đây là phương pháp tổng hợp, dựa trên kết quả của các phương pháp đánh giá trên; kết quả điều tra khảo sát thực địa, kết quả điều tra khảo sát xã hội học; kết quả từ các trạm quan trắc môi trường cấp quốc gia và địa phương; các tài liệu, số liệu, bản đồ từ tổng cục thống kê, tổng cục bản đồ;

từ các viện và các trung tâm nghiên cứu, các trường đại học; kết quả của các công trình nghiên cứu, các ấn phẩm đã từng công bố và báo cáo hàng năm của các địa phương.

Trên cơ sở đó tiến hành phân tích, đánh giá về mặt môi trường nên có tính khái quát rất cao, có thể đánh giá cả về mặt định tính và định lượng, áp dụng có hiệu quá đối với các dự án quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch xây dựng đô thị.

b) Các yêu cầu cơ bản lựa chọn phương pháp ĐTM

Phụ thuộc vào đối tượng cần đánh giá, đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) đối với các dự án phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch vùng (QHV), ĐTM đối với các đồ án quy hoạch chung (QHC) hay quy hoạch chi tiết đô thị, quy mô tính chất của dự án đầu tư, tầm quan trọng của dự án mà lựa chọn phương pháp đánh giá cho thích hợp. Kinh nghiệm cho thấy, nếu lựa chọn được những phương pháp tốt, thích hợp với yêu cầu và nội dung đánh giá sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí, cũng như hỗ trợ có hiệu quả cho việc đưa ra những kiến nghị cần thiết trong quá trình đánh giá tác động môi trường của dự án.

Các yêu cầu cơ bản khi lựa chọn phương pháp ĐTM:

–   Yêu cầu và mức độ đánh giá tương ứng với từng giai đoạn trong tiến trình dự án.

–     Đặc điểm và điều kiện môi trường của dự án.

–     Những yêu cầu của các nhóm đối tượng cần đánh giá.

–     Khả năng nguồn kinh phí cho phép.

–     Tính đơn giản hay phức tạp của phương pháp.

–   Tính linh hoạt của phương pháp: phương pháp nào có đủ tính linh hoạt đế xem xét các biến đổi môi trường thì càng có hiệu quả trong ứng dụng.

–   Tính toàn diện của phương pháp: phương pháp nào biểu thị một cách toàn diện các thông tin về tác động thì dễ đưa ra những kết luận đánh giá đúng đắn.

–   Tính cụ thế của phương pháp: phương pháp có cách xác định cụ thê mức độ và độ lớn của tác động hay chỉ diễn giải định tính của tác động.

–   Yêu cầu về nhân lực, thời gian và ngân sách: phương pháp đơn giản không đòi hỏi nhiều nhân lực, thời gian và chi phí, nhưng lại không đánh giá được chi tiết.

Khi lựa chọn phương pháp ĐTM cũng cần xem xét các khía cạnh:

–    Khả năng tiếp cận yêu cầu ĐTM.

–    Khả năng xác định chính xác các tác động môi trường.

–   Khả năng tổng hợp tốt những thông tin số liệu thành các nhóm với sự tổn thất ít nhất về mặt thông tin do tổng hợp nhóm gây ra.

–    Khả năng dự báo các tác động môi trường.

–    Cách trình bày sô’ liệu, thông tin mạch lạc

Thực tế cho thấy, không một phương pháp ĐTM nào có thể đáp ứng được hết các yêu cầu trên. Tuy nhiên cần phải lọc ra những yêu cầu nào là cơ bản nhất mà phương pháp ĐTM có thế đáp ứng được để lựa chọn.

Lựa chọn phương pháp ĐTM

Tuỳ theo quy mô, tính chất và đặc điểm của dự án, các mức ĐTM và giai đoạn đánh giá, độ chính xác yêu cầu mà có thể sử dụng các phương pháp đánh giá khác nhau.

Đối với giai đoạn lược duyệt, có thể sử dụng các phương pháp đánh giá nhanh, đánh giá về mặt định tính như phương pháp liệt kê đơn giản, phương pháp chập bản đồ, phương pháp tiếp cận bằng chỉ tiêu định vị, phương pháp ma trận loại đơn giản hoặc có trọng số, phương pháp mạng lưới xác định tác động v.v…

Những công trình lớn, phức tạp, có tiềm năng gây ô nhiễm cao, có tác động đáng kể tới môi trường tiếp nhận và có tầm quan trọng đặc biệt đòi hỏi phải dùng các phương pháp đánh giá về lượng như: Phương pháp tải lượng chất ô nhiễm, phương pháp phân tích chi phí/lợi ích và thậm chí phải dùng mô hình toán học, mô hình vật lý để đánh giá.

Đối với ngành quy hoạch xây dựng, như: quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch xây dựng đô thị, khu đô thị thường dùng phương pháp phân tích môi trường đ đánh giá. Đày là phương pháp tổng hợp, dựa trên kết quả của các phương pháp đánh giá khác, tiến hành phân tích, đánh giá kể cả vể mặt định tính và định lượng. Phương pháp này có tính khái quát cao, đảm bảo độ chính xác yêu cầu.

Đối với các nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất thường dùng phương pháp tải lượng chất ô nhiễm, phương pháp phân tích chi phí/ lợi ích hoặc phương pháp mô hình hoá để đánh giá.

Thực tế cho thấy, khi ĐMC hoặc ĐTM người ta thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá. Nếu lựa chọn được phương pháp đánh giá phù hợp, sẽ rút ngắn được thời gian, kinh phí mà vẫn đảm bảo độ chính xác yêu cầu.