Các phương pháp đánh giá tác động môi trường (P1)

Các phương pháp đánh giá tác động môi trường

1. Khái quát chung về các phương pháp

a) Phân loại

Đánh giá tác động môi trường không chỉ giới hạn trong việc phân tích để chỉ ra các tác động tích cực và tiêu cực của dự án tới tài nguyên và môi trường khu vực, mà còn dự báo, dùng các phương pháp kỹ thuật để đánh giá một cách định tính hoặc định lượng các tác động đó.

Những phương pháp đánh giá tác động môi trường hiện nay đều coi môi trường là hệ thống động, bao gồm các nhóm yếu tố môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Những tác động môi trường diễn ra theo không gian và thời gian. Một số tác động xảy ra tức thì, một số khác lại diễn ra từ từ. Một số tác động diễn ra như là kết quả trực tiếp của một hoạt động, một số tác động khác lại xảy ra như là tác động bậc 2, bậc 3 hoặc cao hơn. Đó là kết quả của những biến đổi trong những thành phần môi trường khác. Tất cả các điều trên đều có thê biểu thị bằng cách này hay cách khác trong nội dung của mỗi phương pháp đánh giá.

Cho đến nay, trên thế giới đã có hàng trăm phương pháp đánh giá tác động môi trường với độ chính xác và mức độ phức tạp khác nhau.

Trong QHXD nói chung và quy hoạch xây dựng đô thị nói riêng, người ta thường dùng các phương pháp sau:

–      Phương pháp phân tích môi trường;

–      Phương pháp chập bản đồ (sử dụng hệ thống thông tin địa lý GIS);

–      Phương pháp tiếp cận bằng chỉ tiêu định vị;

–      Phương pháp liệt kê (loại đơn giản và loại có trọng số);

–      Phương pháp ma trận (loại đơn giản và loại có trọng số);

–      Phương pháp mạng lưới;

–      Phương pháp tải lượng chất ô nhiễm;

–      Phương pháp phân tích chi phí/ lợi ích;

–      Phương pháp mô hình hoá;

–      Phương pháp Hội thảo mô phỏng lấy ý kiến chuyên gia và nhiêu phương pháp khác;

Trong ĐTM, phụ thuộc vào quy mô tính chất của dự án, mức độ chi tiết và độ chính xác yêu cầu mà có thể sử dụng các phương pháp đánh giá khác nhau, có thể phân thành ba nhóm:

–      Nhóm 1: Các phương pháp đơn giản (chủ yếu là đánh giá về mặt định tính).

–    Nhóm 2: Các phương pháp phức tạp (cần nhiều số liệu, tốn nhiều thời gian và công sức, có thể định lượng).

Nhóm 3: Các phương pháp phàn tích môi trường. Đây là phương pháp tổng hợp, có thể đánh giá cả về mặt định tính và định lượng, thường áp dụng cho ngành quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch xây dựng đô thị.

Nhóm 1: Các phương pháp đánh giá nhanh:

Các phương pháp loại này bao gồm:

1. Phương pháp chập bản đồ.

Theo phương pháp này, người ta biểu diễn sự biến đổi theo không gian các nhân tố môi trường của dự án dưới dạng các bản đồ rồi chập chúng lên nhau để có được bản đồ tổng hợp, trên đó thể hiện sự biến đổi không gian của nhiều nhân tố môi trường. Trong thực tế, người ta còn sử dụng hê thống thông tin địa lý (GIS) để dùng cho phương pháp chập bản đồ.

2. Phương pháp tiếp cận bằng chỉ tiêu định vị:

Theo phương pháp này, trước hết cần đưa lên bản đồ các tài liệu kiểm kê, tức là các hợp phần môi trường, kỹ thuật và xã hội có thể bị ảnh hưởng bởi dự án. Sau đó xác định vị trí công trình, khu vực xung quanh công trình trên cơ sở các chỉ tiêu đinh vị đã được chọn trước.

Các chỉ tiêu định vị sẽ giúp cho người ra quyết định về việc thiết lập hành Đây là phương pháp sử dụng đơn vị tải lượng chất ô nhiễm đế xác định tải lượng chất ô nhiễm cho toàn bộ dự án từ đó đánh giá mức độ tác động của dự án tới môi trường. Phương pháp này được coi là phương pháp đánh giá nhanh kết quả qua phân tích đơn vị tải lượng chất ô nhiễm đặc trưng cho từng dự án, đặc biệt cho từng loại hình sản xuất công nghiệp điểm) công trình.

3. Phương pháp liệt kê số liệu môi trường (Checklists):

Phương pháp này chủ yếu là lập bảng liệt kê các số liệu về các thông số môi trường cho các phương án, để giúp cho việc so sánh các phương án về mặt môi trường. Trên cơ sở đó đánh giá tác động môi trường các phương án, lựa chọn phương án tối ưu hoặc kiến nghị phương án thay thế.

4. Phương pháp kiểm tra danh mục môi trường và phương pháp ma trận môi trường:

Các thông tin về các hoạt động của dự án và tác động của chúng tới các nhân tố môi trường trong vùng dự án được biểu thị dưới hình thức các loại bảng kiểm tra danh mục các nhân tố môi trường hay ma trận môi trường (ma trận đơn giản).

Các bảng danh mục hay ma trận đơn giản chỉ đơn thuần xác định những tác động tiềm tàng và đánh giá một cách định tính. Tuy nhiên, các bảng danh mục hay ma trận có trọng số (cho điểm) có thê đưa ra cách đánh giá về độ lớn và tầm quan trọng của tác động và có thể đánh giá về mặt định lượng các tác động môi trường của dự án.

5. Phương pháp sơ đồ mạng lưới: Dựa theo phân tích chuỗi nguyên nhân – Hậu quả, xuất phát ban đầu từ phân tích các hoạt động của dự án gây ra những biến đổi môi trường, dẫn đến tác động môi trường để xây dựng sơ đồ mạng lưới các tác động, giúp cho người sử dụng dễ dàng nhận biết các tác động môi trường bậc 1, bậc 2, bậc 3 và cao hơn.

6. Phương pháp tải lượng chất ô nhiễm

Đây là phương pháp sử dụng đơn vị tải lượng chất ô nhiễm đê xác định tải lượng chất ô nhiễm cho toàn bộ dự án từ đó đánh giá mức độ tác động của dự án tới môi trường. Phương pháp này được coi là phương pháp đánh giá nhanh kết quả qua phân tích đơn vị tải lượng chất ô nhiễm đặc trưng cho từng dự án, đặc biệt cho từng loại hình sản xuất công nghiệp.

7. Phương pháp Hội thảo mô phỏng lấy ý kiến chuyên gia, thông qua các đợt hội thảo.