Các nội dung cơ bản của quy hoạch môi trường (P1)

Các nội dung cơ bản của quy hoạch môi trường

a) Xác định các vấn đề môi trường then chốt và dự báo xu hướng biến đổi môi trường

Để có có thể phân tích, đánh giá về hiện trạng (trạng thái, tiềm năng, hạn chế) và xu thế biến đổi điều kiện môi trường khu vực – một nội dung tối quan trọng trong quy hoạch môi trường, người ta phải có được những thông tin đầy đủ, toàn diện, đáp ứng yêu cầu về điều kiện môi trường khu vực trên cơ sở tiến hành thu thập, điều tra, khảo sát nghiên cứu thực trạng đối với khu vực nghiên cứu. Các thông tin, dữ kiện cơ bản cần thiết bao gồm:

–   Thông tin về điều kiện tự nhiên: Khí hậu, địa chất và tai biến địa chất (trượt lở, sụt lún, dòng chảy bùn đá), thủy văn và địa chất thủy văn; thủy văn nước mặt; thổ nhưỡng; thực vật; động vật hoang dã; sinh địa lý (vùng, tiểu vùng) v.v…

–   Thông tin về đặc điểm kinh tế – xã hội: Dân số, Sử dụng đất, Các hoạt động khai thác hoặc sử dụng tài nguyên thiên nhiên trong các ngành kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa, Quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là các quy hoạch xây dựng và sử dụng đất, Cơ sở hạ tầng; Các công trình lịch sử, văn hóa, khảo cổ; thể chế và chính sách …

–   Thông tin về bi cảnh phát triển khu vực: Các quan hệ của khu vực nghiên cứu với vùng khác do vị trí địa lý; các lĩnh vực phát triển chính ảnh hưởng mạnh đến khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường; những thuận lợi và hạn chế về điểu kiện tự nhiên; kinh tê, xã hội, chính trị và thể chế.

–   quan điều hành hoạt động phát triển và các nhóm liên đới: bao

gồm chính phủ trung ương, Bộ Tài nguyên Môi trường; chính quyền cấp tỉnh, thành phố, Sở Tài nguyên Môi trường; chính quyền địa phương; các tổ chức kinh tế công nghiệp, thương mại tư nhân; các tổ chức phi chính phủ (NGOs), hội tình nguyện; tổ chức quần chúng; các đoàn thể tổ chức văn hóa, giáo dục, truyền thông.

Từ các thông tin, dữ liệu cơ bản và cơ sở phân tích, đánh giá môi trường, dự báo các biến đổi môi trường, cho phép xác định các vấn đề môi trường và tài nguyên của khu vực có ảnh hưởng nghiêm trọng đến dân cư và các hệ sinh thái trong vùng.

–   Tài nguyên thiên nhiên: Các vấn đề về tài nguyên thiên nhiên liên quan đến các tác động mạnh mẽ do phát triển và các mối quan tâm có tính cạnh tranh; có thể đánh giá trên cơ sở các thông tin về trữ lượng, chất lượng, phân bố theo không gian, năng suất bền vững; nhu cầu, cách thức sử dụng và mức độ khai thác.

Các dạng tài nguyên cần xem xét bao gồm: nước mặt, các tầng nước ngầm, không khí, tài nguyên rừng, tài nguyên đất nông nghiệp, tài nguyên vật liệu xây dựng; tài nguyên thủy sản, khoáng sản, năng lượng, các hệ sinh thái nhạy cảm, di tích lịch sử – văn hóa và khu vực nghỉ ngơi du lịch v.v…

Cần tập trung chủ yếu vào những yếu tố có quan hệ mạnh mẽ với các hoạt động phát triển hiện tại và tương lai.

–   Các hiểm họa môi trường tiềm ẩn: Những khía cạnh cần tập trung là sự liên quan giữa các nguy cơ môi trường và phát triển; chúng có thể bao gồm các nội dung về hệ thống môi trường có nguy cơ hay đang bị đe dọa, tính chất, mức độ bị đe dọa hay mức độ tiềm ẩn. Các hiểm họa môi trường cần xem xét có thể là: hiểm họa liên quan tới sức khỏe môi trường; khu vực tập trung dân cư quá cao; nguy cơ tiềm ẩn do hoạt động công nghiệp, khai khoáng, giao thông vận tải; các khu vực bị ô nhiễm hay suy thoái (nước mặt, nước ngầm, không khí, đất v.v…); sử dụng hóa chất nông nghiệp quá mức, v.v… và các khu vực môi trường nhạy cảm (dễ bị ngập lụt, đất dốc không ổn định, xói mòn và sụt lún, động đất, chịu tác động mạnh của gió và bão v.v…); các vấn đề môi trường có nguy cơ cao, có khả năng gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đối với sức khỏe, chất lượng môi trường hay chất lượng cuộc sống người dân. Cũng cần phải nhận biết đầy đủ những vùng hay khu vực cụ thể tiềm ẩn các nguy cơ cao đó.

Do sự hạn hẹp về các nguồn lực của khu vực, cần phải chọn lựa và xếp hạng ưu tiên vào một số vấn đề cụ thể nào đó (phải xem xét song song sự ưu tiên với hai lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ chất lượng môi trường) trên cơ sở các tiêu chí về: mức độ trầm trọng (cường độ, ngắn hạn, dài hạn, hồi phục hay không); mức độ ảnh hưởng đối với sức khỏe cộng đồng và với lớp người nghèo khổ; thiệt hại về năng suất, sản lượng, quy mô sản xuất; tiềm năng đối với xây dựng năng lực địa phương; khả năng huy động vốn v.v…

– Hệ thông quản lý môi trường: Cần xác định rõ vai trò, chức năng của mỗi tổ chức trong hệ thống quản lý về phát triển và quản lý môi trường. Cần tập trung chủ yếu vào các chức năng quản lý nhà nước trong mọi mặt công tác.